Problem środowiskowy

Złożoność procesów hydrologicznych i biologicznych, a także socjologicznych i ekonomicznych zachodząca na styku społeczeństwa i środowiska związana z zarządzaniem zasobami wodnymi w skali zlewni wymusza podejmowanie systemowych rozwiązań w celu zintegrowanego zarządzania tymi zasobami w oparciu o wiedzę interdyscyplinarną. Konieczne zatem jest wypracowanie metod i narzędzi
zapewniających ekonomiczne bezpieczeństwo dla rozwoju obecnych i przyszłych pokoleń przy jednoczesnym wyeliminowaniu zagrożeń dla funkcjonowania ekosystemów i biocenoz.

Do wyzwań w zarządzaniu zasobami wodnymi należy ograniczenie postępującej eutrofi zacji wód śródlądowych i morskich w wyniku dopływu do nich nadwyżek substancji biogenicznych: fosforu i azotu. W szczególny sposób narażone na eutrofi zację są zbiorniki zaporowe zlokalizowane w dolinach rzek, w których dochodzi do kumulacji ładunku biogenów transportowanych ze zlewni, co możemy obserwować na przykładzie Zbiornika Sulejowskiego. W wyniku przeżyźnienia związkami azotu i fosforu wód w zbiornikach wodnych dochodzi do ich wtórnego zanieczyszczenia w postaci formowania zakwitów glonów i sinic. Szczególnie niebezpieczne jest występowanie zakwitów sinic, które posiadają zdolność do produkcji toksyn, stanowiąc zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania ekosystemów wodnych, a przede wszystkim niebezpieczeństwo dla zdrowia kąpiących się ludzi.

Wśród źródeł emisji dwóch najważniejszych pierwiastków biogenicznych: azotu i fosforu odpowiedzialnych za eutrofizację wód wymienić należy rolnictwo. Pierwiastki te, jako niezbędne makroelementy dla roślin, stosowane są w postaci nawozów naturalnych i mineralnych w celu zwiększenia plonowania roślin. Nadwyżki niewykorzystanych przez rośliny składników nawozowych w procesie infiltracji i spływu powierzchniowego z pól przedostają się do wód podziemnych i powierzchniowych.
Emisja zanieczyszczeń obszarowych, w tym emisja substancji biogenicznych, do wód gruntowych i powierzchniowych z obszarów rolniczych generowana lokalnie oddziałuje w skali całego dorzecza. W przypadku Polski udział zanieczyszczeń obszarowych pochodzenia rolniczego jest istotnym problemem środowiskowym, o czym informują dane HELCOM PLC-6 dotyczące ładunku odprowadzanego z obszaru kraju do Morza Bałtyckiego. Raport wskazuje, że udział rolnictwa w emisji całkowitego ładunku wynosi odpowiednio 44% w przypadku azotu i 32% dla fosforu. Dlatego też podejmowanie działań w celu ograniczania zanieczyszczeń obszarowych staje się jednym z głównych zadań dla osiągnięcia celu poprawy stanu jakości wód wymaganego przez Ramową Dyrektywę Wodną.

Podręcznik w wersji pdf poniżej